Steun ons en help Nederland vooruit

donderdag 12 november 2020

Kansen voor iedereen – Betoog bij Begrotingsvergadering

“Toen ik enkele weken geleden nadacht over deze beschouwing was ik somber. ‘Winter is coming’ had ik als titel voor ogen. De corona-minister had corona bepaald niet onder controle, de gemeentelijke financiën konden desastreus uitpakken, en de maatschappelijke effecten zijn groot. Corona hakt er nog altijd in. Maar ik ben wel positiever geworden. Daarom is mijn thema vandaag: ‘Kansen voor iedereen’.”


Betoog van Kees van Galen namens D66 Wijchen

VimeoU kunt de uitzending van de vergadering nakijken op Raad Wijchen 12 november 2020. Het betoog start om 42:35; de bijdrage in de tweede termijn om 3:28:15.


“Voor kansen voor iedereen zijn gezonde gemeentefinanciën noodzakelijk. Het verheugt ons om te constateren dat de begroting er goed uitziet! Een sluitende begroting voor volgend jaar én de jaren erna. Dat had ik een half jaar geleden niet gedacht. Daarvoor een compliment richting college. Natuurlijk realiseren we dat er ruimte is gecreëerd door anders om te gaan met investeringen. En dat kun je maar één keer doen.

Met alle onzekerheden door corona is er wel twijfel hebben over het realiteitsgehalte van deze begroting. Het is voor 100% begroten met 50% van de kennis welke invloed corona heeft en hoelang dat zal duren.

We zien dat het sociaal domein nog altijd afstevent op flinke tekorten, maar die zijn minder dan verwacht. Hulde daarvoor. Maar het corona-spook waart nog altijd door deze begroting. Is er wellicht minder beroep gedaan op zorg en ondersteuning? Wat zijn de inhaaleffecten?  Is de zorgvraag straks juist ernstiger en kostbaarder?

Krijgen veel mensen niet de klap in 2021? Moeten meer mensen zonder baan, na hun spaargeld, dan hun huis gaan opeten? Komen er meer mensen in de schulden? Komen 50-plussers die hun baan verloren hebben überhaupt nog aan het werk?

En de mensen die nu al niet kunnen rondkomen. Ook die hebben door corona extra kosten, bijvoorbeeld voor mondkapjes of reiskosten om je te laten testen. D66 vindt dat we als gemeente moreel verplicht zijn hun een kleine tegemoetkoming te doen. Ik ben benieuwd hoe de wethouder daarover denkt.

En hoe pakt de crisis uit voor jongeren? Velen hebben hun baantje verloren. Er is sprake van studieachterstand. Er kunnen meer psychische problemen ontstaan. Vaak hebben ze thuis letterlijk weinig bewegingsruimte. En bij een klein deel komt de frustratie op andere, ongewenste, manieren tot uiting.

Hoe zit het met de kwetsbare ouderen, thuis of in verpleeghuizen? Wat is de afweging tussen isolatie als middel en corona als kwaal?

En het bedrijfsleven? Kunnen bedrijven die door corona omzet zagen verdampen het nog lang volhouden? En wat betekent het voor onze maatschappelijke instellingen en verenigingen?

Heel veel vragen die roepen om beleid, om oplossingen. We vinden dat het college de raad daarbij onvoldoende meeneemt. Kijk waar de kansen voor de toekomst liggen. Wat is er van overheidswege nodig en wat werkt. Met die blik willen wij graag meedenken over allerlei beleidsterreinen, of het nu gaat om een nieuw beleidsplan voor schuldsanering, om het ondersteunen van omscholing of om het zo vroeg mogelijk investeren in kinderen om ze een gezonde start te geven.

Het bieden van kansen aan mensen biedt ook kansen voor een financieel gezonde gemeente.

Kansen in de regio

Kansen zien wij ook voor Wijchen in de regio. Nog steeds. De uitslag van het fusieonderzoek is net bekend. Het college heeft, hoe dualistisch is dat, meteen de stekker eruit getrokken. We moeten er nog over debatteren in de gemeenteraad. De teneur is negatiever dan verwacht. Maar we zien ook een grote betrokkenheid van inwoners. Het onderzoek heeft een thermometer in de samenleving gestoken, en daar kan de politiek wat mee. En de samenwerking in Maas en Waal staat nadrukkelijk op de regionale agenda.

We hebben het geluk te leven in die prachtige regio tussen de Maas en de Waal. Dat levert kansen. Werk het toerisme dan niet tegen door een grote verhoging van de toeristenbelasting. Wij steunen het amendement om die verhoging terug te draaien. Maar we komen ook zelf met een motie om van toeristenbelasting een doelbelasting te maken. Als je het geld alleen bij de verblijfsaanbieders ophaalt, moet je het ook aan hun ten goede laten komen.

Kansen voor groei

Kansen zijn er ook voor groei van deze gemeente. En dan niet alle groene plekken volstouwen met beton. Vernieuwing in Zuid en 1500 huizen erbij. Maar daarbij past ook een kritische noot. Huurlingsedam 3 gaat nog altijd uit van grondgebonden huizen voor gezinnen. Hebben we die langzamerhand niet genoeg? Is er niet veel meer behoefte aan woningen voor jongeren en ouderen? Dat blijkt uit de prijsontwikkelingen in de markt, maar ook uit het draagvlakonderzoek en de inwonersavonden. Daar scoorden ‘huizen bouwen voor jongeren’ en ‘huizen bouwen voor ouderen’ heel hoog. We dienen de motie om meer naar doelgroepen te kijken mede in.

Kansen voor duurzaamheid

Kansen voor het klimaat mogen we in corona-tijd niet vergeten. Als regio zijn we bezig met de RES (de regionale energiestrategie). Die is nog te eenzijdig, maar het proces is op gang. Hopelijk komt binnenkort eindelijk de evaluatie van de Tegenwindcode naar de raad. En we hopen dat waterstof snel een reële optie wordt, daartoe dienen we de motie Beleidsvoorbereiding waterstof mede in.

Maar klimaat is veel meer dan de energietransitie. Je kunt het klimaat en het milieu ook helpen door vervuiling tegen te gaan. We vinden het absurd dat stoere mannen zo nodig met een vervuilende tweetaktmotor bladeren heen en weer moeten blazen. Een uur blazen levert evenveel vervuiling op als 1.700 km rijden met een benzineauto! We vinden het absurd dat fietsers voor een stoplicht nog altijd de giftige dampen van brommers moeten opsnuiven, terwijl er inmiddels voldoende alternatieven zijn. We willen dat dit soort zaken meer aandacht krijgt en wordt opgenomen in het klimaatbeleid. We komen met een motie om brommers en scooters op benzine te ontmoedigen en fietspaden emissievrij te maken.

Om het autoverkeer te ontmoedigen en fietsen te stimuleren moet je, als je naar het centrum gaat, wel je fiets veilig kunnen stallen. Dat is nu niet het geval. Er worden veel, vaak dure, fietsen gestolen. Daarom pleiten we in een motie voor een veilige fietsenstalling.

We willen ook graag een uitdagende visie van het college ontvangen over elektrisch vervoer en laadmogelijkheden in Wijchen. Zonder stinkende scooters en zonder een stroom van dieselende busjes die door wijken en woonstraten rijden. Maar met een overslagpunt en vervoer zonder uitstoot en het stimuleren van emissieloos rijden. We dienen samen met de PvdA de motie Slimme logistiek in om dat voor Wijchen te onderzoeken.

Als raad willen we ook graag het overzicht houden, daarom willen we dat de wethouder ons periodiek en proactief informeert. Daartoe dienen we een motie Duurzaamheidsakkoorden mede in.

Kansen voor innovatie

Kansen voor innovatie zien we ook bij digitalisering. Dat moet een vanzelfsprekend onderdeel worden van de controletaak van de raad. Dan heb ik het over zaken als informatieveiligheid en privacy, waarover we niet eens jaarlijks een verantwoordingsverslag krijgen. Gemeenten gebruiken steeds vaker geavanceerde technieken. Wie beoordeelt jouw CV, de artificial intelligence van de recruiter? Waar is de kans op uitkeringsfraude het grootst? Kunnen we door data-analyse voorkomen dat mensen in de schulden komen. Bij al dat soort vragen worden tegenwoordig algoritmen gebruikt. Niet altijd slecht, soms zeer goed, maar zelden neutraal. En daarom is digitalisering politiek. We hebben hierover onlangs schriftelijke vragen gesteld en hopen dat we digitalisering gaan zien als een kans, maar wel één die ook thuishoort in de politiek.

Kansen voor anders denken

Kansen voor een nieuwe blik op hoe je werkt moet je altijd benutten. Dat geldt ook in brede zin. Ik wil hier absoluut niet stellen dat er in Wijchen geen reflectie is op beleid en de uitvoering daarvan. Maar er gaan bij de overheid dingen soms grondig mis. Dan heb ik het niet alleen over de toeslagenaffaire bij de belastingen maar ook over gemeentelijk beleid. Een paar weken geleden was er in Monitor een uitzending over bijstandsfraude en schulden. In Dordrecht beweerde de gemeente dat iemand die enkele uren vrijwilligerswerk deed dat niet zou hebben gedaan. Computer says no. De e-mails waarin dat stond waren weg en dat werd de cliënt verweten. Dus fraude, dus huis uitgezet, dus enorme schulden. De gemeente volgde de regels, erkende geen eigen falen, met als gevolg enorme maatschappelijke en persoonlijke gevolgen.

Wat daaruit blijkt is dat gemeenten de neiging hebben te denken vanuit de regels en dat ambtenaren vaak afgerekend worden op hoe de regels worden gevolgd. Dat is denken vanuit de systeemwereld van de gemeente. Dat is logisch en soms noodzakelijk. Maar dat kan ook zorgen voor onrechtvaardigheid, verspilling en leed.

D66 Wijchen wil een gemeente die denkt vanuit de leefwereld van zijn inwoners. Een gemeente die maatschappelijke kosten en baten afweegt. Een gemeente die in het belang van publieke waarden soms concessies doet aan regels en rechtmatigheid. Een gemeente die investeert in inwoners die hun best doen, die hulp nodig hebben en waarbij de investering rendeert, voor die inwoners en voor de gemeente. Dat is een uitdagende gedachte, maar het is ook denken in kansen. Laat iedereen vrij, maar laat niemand vallen.