Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 10 juli 2020

Vrijheid – betoog bij Perspectiefnota

Vrijheid, dat is het thema van 2020. 75 jaar vrijheid van oorlog in ons land zou groots worden gevierd. Dat ging maar zeer beperkt door. De vrijheid werd geknecht door een onzichtbaar virus dat wereldwijd rondwaarde. Een virus dat vele aspecten van onze samenleving aantastte. En het maakt dat we vandaag met nog minder zekerheid dan andere jaren onze financiële toekomst kunnen inschatten.

Betoog Kees van Galen namens D66 Wijchen bij de Perspectiefnota op 9-7-2020

De hele raadsvergadering is terug te zien op YouTube, het betoog vanaf minuut 28. Klik op het plaatje hieronder voor de video van het betoog.

Vrijheid zonder regie

Waar we wel zicht op hebben is hoe we als gemeente afgelopen jaar zijn gevaren. En dan slaat ons de schrik om het hart. In 2019 hebben we 4½ miljoen moeten inleveren op ons verwachte resultaat. Uiteindelijk komen we, na enkele grepen uit de reserve, op een tekort van 1,15 miljoen.

Bij Wmo en Jeugdzorg was het tekort 2,1 miljoen. De uitgaven waren onbeteugeld, de regie was kwijt. Toch bleef dit college lang in de ontkenningsfase. Pas sinds kort is er weer sturing op de kosten van Wmo en jeugdzorg.

Natuurlijk is Wijchen niet de enige gemeente met grote tekorten in het sociaal domein. Door het rijk is enkele jaren geleden een perverse operatie uitgevoerd. Gemeenten verantwoordelijk maken voor taken, maar hun daarvoor niet voldoende middelen geven. Zogenaamde vrijheid voor gemeenten om het zelf te regelen, en hen tegelijk binden met de ketens van de tekorten. Het tast de vrijheid aan om te investeren in wat wijzelf belangrijk vinden.

Van democratie naar regiocratie

Sinds half maart wordt ons aller vrijheid sterk beperkt. Het Coronavirus kreeg de wereld, kreeg Nederland en kreeg Wijchen in zijn greep. Met 50% inzicht werden voor 100% maatregelen uitgevaardigd. Ditmaal was de daadkracht vanuit Den Haag groot. Maar het hakte er wel in. En dat doet het nog steeds. Vrijheid inperken om mensen te beschermen is soms nodig. Maar het ontnam ouderen de vrijheid hun naasten te omarmen. Het ontnam ondernemers de vrijheid om te ondernemen. Het beperkte de lokale democratie en verving het door een regiocratie.

De coronacrisis liet ook het licht vallen op arbeidsmigranten die soms in erbarmelijke omstandigheden wonen en daardoor het virus doorgaven. We sluiten ons aan bij de PvdA om hun huisvesting in Wijchen in kaart te brengen en hopen dat u onze motie daartoe zult steunen.

Maar corona was niet alleen negatief. De crisis leidde ook tot saamhorigheid, tot reflectie en ruimte voor vernieuwing. Crisis biedt ook kansen. We zien dat er een terrassenplein kon komen, dat bedrijven, instellingen en zelfs de raad digitaal leerde vergaderen. Er wordt door de crisis anders gedacht over werken en reizen. We zien nog meer het belang van een gezonde samenleving. Preventie is daarin essentieel; we zien daarom uit naar het Wijchense sportakkoord, waarin sporten en bewegen in alle buurten en kernen wordt gestimuleerd.

Ieder heeft een eigen verantwoordelijkheid, maar de overheid heeft een verantwoordelijkheid voor het geheel. Nog altijd is beperking van de vrijheid de basis om het virus te kunnen beteugelen. Om de vrijheid om in gezondheid te leven terug te geven. Van ons geen steun voor vrijheid om het virus waanzin te noemen. Daarvoor is het gevaar van een tweede golf te reëel.

  • Motie Huisvesting arbeidsmigranten
    Omdat de wethouder aangaf niet te kunnen inschatten hoe complex het zou zijn, besloten de indieners het dictum van de motie te wijzigen in: “Om met een procesvoorstel te komen om de woon- en leefsituatie van arbeidsmigranten werkzaam of woonachtig in Wijchen in kaart te brengen en dit procesvoorstel via een informatienota voor de begrotingsvergadering van 12 november aan te bieden aan de raad.”
    Deze motie werd met grote meerderheid aangenomen; voor waren D66, PvdA, K8W, VVD, SW en CDA; tegen stemde WL.

Vrijheid van een duurzame toekomst

De Coronacrisis heeft ons de vrijheid geboden om meer schone lucht in te ademen. Dat heeft veel mensen aan het denken gezet. Moet ik nog wel iedere dag naar kantoor? Wonen we niet in een mooi land en een prachtige streek waar het goed toeven en wonen is? Hoe zorgen we dat de toekomst duurzaam wordt? Er zijn botte klimaat-ontkenners die vinden we dat we niets hoeven te doen. Er zijn mensen die vinden dat we nog wel kunnen wachten. Er zijn boze boeren, die vinden dat de huidige vorm van bio-industrie alle vrijheid moet hebben om door te gaan. Maar -en dat zeg ik als boerenzoon- dat is niet houdbaar.

Het klimaat van de toekomst ligt op ons aller bord, ook bij de gemeente. We moeten flink aan de slag met duurzaamheid. Dat doen we in regionale energie-strategieën, die wat ons betreft nog veel te conservatief zijn. Er is een disbalans tussen zonne- en windenergie. Op de middellange termijn hebben we die molens nodig, tegenwindcode of niet. Maar er moet ook veel meer aandacht komen voor pooling van vormen van energie, opslag en innovatie. Daarin moeten we ook als raad onze stem laten horen.

Ook het natuurbeleid in onze gemeente is nog te weinig ontwikkeld. Daarom dienen we met de PvdA en anderen een motie in om dat nu snel vorm te gaan geven. De natuur moet meer vrijheid krijgen. Ook in het belang van de biodiversiteit en het klimaat. En daarnaast vinden we dat het college weer aan de slag moet met de Ecologische Verbindingszone tussen Heumen en Horssen; het gebied waar sprake is van veel initiatieven voor duurzaamheid.

Vrijheid om jezelf te zijn

De vrijheid van de een houdt op waar hij de vrijheid van de ander aantast. Dat klinkt logisch, maar zit niet bij iedereen tussen de oren. Recent is de discussie over discriminatie en racisme weer opgelaaid. Duidelijk werd hoe diep dit door de ziel van de samenleving kan snijden. Er kan niet langer worden gedaan dat dit niet speelt of niet belangrijk is. Het is meer dan Akwasi versus Johan Derksen. Racisme is geen zwart-wit verhaal. De discussie dreigt soms religieus te worden. Maar er is geen absoluut gelijk. De witte erfzonde is even onzinnig als zwart absoluut slachtofferschap. Maar net doen of er niets aan de hand is kan niet langer. Er is wel degelijk institutioneel racisme aanwezig, ook in Wijchen. En dat vereist een omslag. Het is tijd om inlevingsvermogen te tonen.

Het betekent dat we er als gemeente en als samenleving actief mee aan de slag moeten. En dan niet beperkt tot racisme, maar met discriminatie in brede zin. We gaan voor een inclusieve samenleving waarin iedereen de vrijheid en de kansen heeft om zichzelf te kunnen zijn.

Daarom dient D66 samen met de PvdA een motie in. Daarin gaan we uit van de kracht van de samenleving, niet van verboden, maar van verantwoording. Daarom komen we met een motie opdat de gemeente en de instellingen die aan de gemeente zijn gelieerd een gedragscode onderschrijven. Inleving en fatsoenlijke omgangsvormen kosten niet veel, maar leveren veel op. Ik kan me niet voorstellen in het huidige tijdsgewricht dat iemand hiertegen zou kunnen zijn en roep dan ook op om deze motie te omarmen.

Laat iedereen vrij, maar laat niemand vallen

De nabije financiële toekomst is nogal ongewis, vooral ook door de coronacrisis. Het perspectief is bepaald niet in beton gegoten. Dat valt het college niet aan te rekenen en als raad zullen we daarmee moeten dealen. Daarom van ons op dit moment geen reeks van moties of amendementen die geld kosten. Ons past nu terughoudendheid.

Maar dat laat onverlet dat de signalen zeer zorgwekkend zijn. We zien het aantal bijstandsgerechtigden snel groeien, met navenante kosten voor de gemeente. En het is zeer de vraag of de BUIG-gelden daarvoor voldoende compensatie bieden. Wmo en Jeugdzorg blijven grote tekorten laten zien en de verwachting is dat de bezuinigingsopgaven niet gehaald kunnen worden, zeker niet in 2020. En daar komen de gevolgen van de omzetgaranties en declareerbare coronakosten nog eens bij. Er wordt nu van uitgegaan dat deze volledig worden gecompenseerd, maar dat blijft de vraag. En dan hebben we nog alle extra uitgaven en verminderde inkomsten voor de gemeente vanwege corona.

Binnen het sociaal domein ligt een grote opgave. Enerzijds om de kosten in de hand te houden, anderzijds om de transformatie nu echt door te zetten. Wat ons betreft geldt daarbij het uitgangspunt: laat iedereen zo veel mogelijk vrij, maar laat niemand vallen.

De Perspectiefnota sluit met een verwachte bijstelling naar een negatief saldo van 438k voor 2020. In 2021 zouden we dan weer zwarte cijfers moeten kunnen zien (559k). Maar daarna kleurt de horizon steeds roder. Er zullen meer inkomsten en minder kosten moeten komen. Dat is een flinke uitdaging. Daarover nu van alles roepen is weinig zinnig. Wij geven de wethouder van financiën en het college de vrijheid om hiermee aan de slag te gaan en zullen in het najaar de voorstellen op hun merites beoordelen.

Voorstellen dienen wel door de raad goed worden gekeurd. In die lijn dienen wij met andere partijen het amendement over Klaar voor de Start in.

De vrije gemeente Batenburg

Tenslotte nog een paar woorden over de samenwerking met Druten. Als D66 zijn wij altijd een voorstander geweest van een sterke gemeente naast Nijmegen. Of we dat in voldoende mate bereiken door met Druten te fuseren is de vraag. D66 had liever gezien dat er breder was gekeken. Maar daarvoor moet dan elders wel de wil aanwezig zijn.

In de discussie die de komende maanden gaat plaatsvinden vinden, is het essentieel dat het draagvlak wordt gemeten. En ook dat is geen zwart-wit verhaal. Dit vereist een consultatie van een representatieve doorsnede van de inwoners, die op grond van argumenten kenbaar maken hoe zij de toekomst zien. Dat moet zorgvuldig gebeuren. Daarna zullen wij ons definitieve oordeel vormen.

En of we nu in 2023 wonen in de gemeente Wijchen, of samen met Druten in de gemeente Batenburg, in beide gevallen komen we op voor een zo groot mogelijke vrijheid, zelfbeschikking en kansen voor alle inwoners.